Chronische migraine: behandelopties bij de pijnkliniek
Meer dan 15 hoofdpijndagen per maand? Dan heb je chronische migraine — een erkende aandoening met gerichte behandelopties. Van Botox tot CGRP-remmers en zenuwblokkades.
Chronische migraine is een neurologische aandoening waarbij patiënten 15 of meer hoofdpijndagen per maand hebben, waarvan minstens 8 met migraine-kenmerken. Het raakt ongeveer 2% van de Nederlandse bevolking — vooral vrouwen tussen 25 en 55 jaar. De impact is enorm: op werk, relaties, inkomen en mentale gezondheid.
Gelukkig is er de afgelopen jaren veel veranderd in de migrainebehandeling. Naast de klassieke preventieve medicatie zijn er nu CGRP-remmers, Botox-injecties en gespecialiseerde zenuwblokkades in pijnklinieken. Voor veel patiënten betekent dat eindelijk effectieve controle.
In dit artikel: wat chronische migraine onderscheidt van "gewone" migraine, welke behandelingen echt werken, wanneer medicatie-overgebruikshoofdpijn in het spel komt, en hoe een pijnkliniek kan helpen. Zie ook nekpijn-behandeling (cervicogene hoofdpijn) en pijnklinieken in Nederland.
Wat is chronische migraine?
De formele definitie: hoofdpijn op 15 of meer dagen per maand gedurende minstens 3 maanden, waarvan minstens 8 dagen met migraine-kenmerken (kloppend, eenzijdig, bewegingsgevoelig, misselijkheid, licht/geluidgevoeligheid of aura).
Chronische migraine is géén "zwaardere variant" van gewone migraine — het is een eigen neurologische toestand met andere behandelbehoeften. Patiënten met chronische migraine hebben meer centrale sensitisatie, meer bijkomende problemen (slaap, stemming, chronische pijn elders) en reageren vaak anders op medicatie dan episodische patiënten.
Chronisch vs. episodisch: wat is het verschil?
Niet iedereen met migraine heeft chronische migraine. De meeste patiënten hebben episodische migraine — enkele aanvallen per maand. Chronische migraine is een ernstiger vorm met andere aanpak:
- Frequentie: episodisch <15 dagen/maand, chronisch ≥15 dagen/maand
- Impact: chronisch heeft veel grotere gevolgen voor werk en sociale leven
- Preventieve medicatie: bij chronische migraine altijd geïndiceerd, bij episodische selectief
- CGRP-remmers en Botox: vooral bij chronische migraine vergoed
- Doorverwijzing naar pijnkliniek: standaard bij chronische migraine; incidenteel bij episodisch
Medicatie-overgebruikshoofdpijn: een belangrijke valkuil
Een hardnekkig probleem bij patiënten met veelvuldige hoofdpijn: medicatie-overgebruikshoofdpijn (MOH). Te frequent gebruik van pijnstillers of triptanen veroorzaakt paradoxaal méér hoofdpijn. Definitie:
- Triptanen, ergotaminen, opioïden, combinatiepreparaten: ≥10 dagen/maand
- NSAID's, paracetamol monotherapie: ≥15 dagen/maand
- Gedurende minstens 3 maanden
Bij 30–50% van chronische migraine-patiënten speelt MOH mee. Zonder eerst de overgebruikte medicatie af te bouwen werken preventieve middelen vaak onvoldoende. Het afbouwen is niet prettig — vaak 2–4 weken eerst meer hoofdpijn — maar essentieel. Zie ook: pijnmedicatie afbouwen onder begeleiding.
Preventieve medicatie
De basis voor iedereen met chronische migraine (of frequente episodische migraine). Het doel: minder aanvallen, minder intens, minder lang.
Eerstelijns preventieve middelen
- Betablokkers (metoprolol, propranolol): veilig en effectief; kunnen bloeddruk verlagen
- Topiramaat: effectief maar met bijwerkingen (cognitief, gewichtsverlies)
- Amitriptyline: tricyclisch antidepressivum, vooral nuttig bij comorbide slaapproblemen
- Flunarizine: calciumantagonist, werkt bij hormoongerelateerde migraine
- Candesartan: ARB, goed verdragen, effectief bewijs
Het juiste middel vinden is vaak een zoektocht. Gemiddeld proberen patiënten 2–3 middelen voordat een goede match gevonden wordt. Dosering wordt langzaam opgebouwd over 4–8 weken; effect komt traag (beoordeel na 3 maanden).
CGRP-remmers: de nieuwe standaard
De grootste doorbraak in migraine-behandeling sinds jaren. CGRP (calcitonin gene-related peptide) is een eiwit dat een centrale rol speelt bij migraine-aanvallen. CGRP-remmers blokkeren dit eiwit of zijn receptor.
Welke CGRP-remmers zijn beschikbaar?
- Erenumab (Aimovig): maandelijkse onderhuidse injectie
- Fremanezumab (Ajovy): maand- of kwartaaldosering
- Galcanezumab (Emgality): maandelijkse injectie
- Eptinezumab (Vyepti): driemaandelijks infuus
Wat maakt ze bijzonder?
Vergeleken met klassieke preventieve middelen werken CGRP-remmers sneller (effect vaak al binnen 1 maand), geven minder bijwerkingen en werken bij meer patiënten. Circa 50% van chronische migraine-patiënten heeft 50%+ minder migrainedagen. Bij sommigen komt de frequentie onder de chronische drempel, waardoor ze weer "gewone" migrainepatiënten worden.
Vergoeding: sinds 2019 in Nederland beschikbaar voor chronische migraine en moeilijk behandelbare episodische migraine, vergoed na falen van 2 klassieke preventiemiddelen. Een pijnkliniek of neuroloog regelt de indicatie.
Botox bij chronische migraine
Onconventioneel klinkt het misschien, maar Botox-injecties zijn sinds 2010 bewezen effectief bij chronische migraine. Het protocol heet PREEMPT: een serie van ongeveer 31 injecties verspreid over voorhoofd, slapen, achterhoofd, nek en schouderregio — om de 12 weken.
Hoe werkt het?
Botox remt de afgifte van pijnstof en beïnvloedt nociceptieve zenuwen. Na 2–3 behandelsessies (dus 6–9 maanden) beoordeelt de behandelaar het effect. Responders: gemiddeld 50% minder hoofdpijndagen per maand.
Bijwerkingen en aandachtspunten
- Nekpijn of zwakke nekspieren (soms enkele dagen)
- Licht doorgezakt ooglid of wenkbrauw (zeldzaam, tijdelijk)
- Lokale pijn bij de prikplaatsen
- Bij sommigen geen effect — dan is doorgaan zinloos
Botox is vergoed bij chronische migraine na falen van 2 preventieve middelen. Een ervaren pijnspecialist of hoofdpijnspecialist voert het uit.
Zenuwblokkades bij migraine
Gerichte zenuwblokkades kunnen waardevol zijn bij specifieke migraine-patronen. Vooral toegepast:
Occipitale zenuwblokkade
Verdoving bij de grote occipitale zenuw (achterhoofd). Snel uitvoerbaar in de spreekkamer, pijnreductie soms binnen minuten merkbaar. Bij cervicogene hoofdpijn en migraine met nekcomponent. Meer details: zenuwblokkade-behandeling.
Sphenopalatine ganglion (SPG) blokkade
Door de neus wordt verdovingsmiddel bij een autonome zenuwknoop geplaatst. Vooral bij cluster headache en bepaalde migrainevormen. Pijnreductie meestal direct.
Supraorbitale / supratrochleaire blokkade
Bij frontale migrainepijn of post-traumatische hoofdpijn.
Leefstijlfactoren en triggers
Medicatie alleen is zelden de hele oplossing. Leefstijl speelt een grote rol bij migrainefrequentie.
Slaap
Te weinig én te veel slaap kunnen een aanval uitlokken. Consistente slaaptijden (ook in het weekend) helpen. Slaapapneu moet worden uitgesloten bij patiënten met ochtend-hoofdpijn.
Voeding en hydratatie
Regelmatige maaltijden (hypoglykemie triggert migraine bij veel patiënten) en voldoende drinken. Individuele triggers — rode wijn, oude kaas, chocolade, MSG — variëren sterk per patiënt. Een hoofdpijndagboek helpt persoonlijke triggers identificeren.
Stress
Paradoxaal: stress zélf triggert minder dan gedacht, maar de afname van stress (weekend-migraine!) triggert juist veel patiënten. Ontspanningstechnieken, mindfulness en CGT verminderen migrainefrequentie aantoonbaar.
Hormonale cyclus
Menstruele migraine is een eigen categorie. Hormonale behandeling (anticonceptie, hormoontherapie) kan nuttig zijn maar vraagt afstemming — bij migraine met aura zijn bepaalde anticonceptiva juist tegenaangewezen (verhoogd trombose-risico).
Wat mag je verwachten van de pijnkliniek?
Een pijnkliniek-traject bij chronische migraine omvat meestal:
- Intake — volledige hoofdpijngeschiedenis, medicatiebeeld, triggers, impact op leven
- Uitsluiting MOH — indien overgebruik aanwezig, eerst afbouwen (vaak met begeleiding)
- Preventieve medicatie — optimaliseren of nieuwe middelen proberen
- CGRP-remmers — als criteria voldaan
- Botox of zenuwblokkades — bij aanhoudende klachten
- Leefstijlbegeleiding en psychologische ondersteuning — bij indicatie
- Monitoring — hoofdpijndagboek, periodieke evaluatie, aanpassingen
Realistisch resultaat: voor 50–70% van patiënten significant minder hoofdpijndagen. Voor een deel komt de frequentie onder de chronische drempel. Voor een kleinere groep blijft het complex — dan is doorverwijzing naar een hoofdpijncentrum overwegen.
In Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en andere grote steden zijn pijnklinieken met ervaring in complexe hoofdpijnbehandeling. Vergelijk op onze overzichtspagina.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik chronische migraine heb?
Als je 15 of meer hoofdpijndagen per maand hebt gedurende minstens 3 maanden, waarvan minstens 8 dagen met migraine-kenmerken (kloppend, eenzijdig, misselijkheid, licht/geluidgevoeligheid), voldoe je aan de criteria voor chronische migraine. Een hoofdpijndagboek bijhouden is de belangrijkste tool voor de diagnose.
Werken CGRP-remmers echt beter dan oude medicatie?
Bij veel patiënten wel. Ongeveer de helft van chronische-migrainepatiënten heeft 50% of meer minder hoofdpijndagen met CGRP-remmers. Bijwerkingen zijn meestal mild. In Nederland worden ze vergoed na het falen van 2 klassieke preventieve middelen.
Kan Botox mijn migraine genezen?
Genezen nee — maar bij responders geeft Botox aanzienlijk minder hoofdpijndagen (gemiddeld 50% minder). Het protocol vereist periodieke behandelingen (elke 12 weken). Responders hebben meestal na 2–3 sessies een duidelijk resultaat.
Wat is medicatie-overgebruikshoofdpijn en hoe herken ik het?
Het is paradoxale hoofdpijn veroorzaakt door te vaak gebruik van pijnstillers of triptanen. Herken je zelf: gebruik je op 10+ dagen per maand triptanen, opioïden of combinatiepreparaten (of 15+ dagen NSAID's/paracetamol)? Dan is MOH waarschijnlijk. Afbouwen onder begeleiding is essentieel voordat preventieve middelen goed kunnen werken.
Moet ik mijn acute hoofdpijnmedicatie stoppen tijdens preventieve behandeling?
Niet stoppen — wel reduceren tot onder de MOH-drempel. Een hoofdpijndagboek helpt om dit te monitoren. Bij nieuwe CGRP-remmer behandeling mag je je triptanen gewoon gebruiken voor acute aanvallen, maar het doel is dat je ze veel minder nodig hebt.
Kunnen zenuwblokkades mijn migraine permanent verlichten?
Meestal niet permanent, wel voor weken tot maanden. Occipitale zenuwblokkades kunnen bij sommige patiënten een "reset" geven van het hoofdpijnpatroon. Bij goede respons kan een radiofrequente behandeling volgen voor langer effect.
Moet ik stress vermijden bij chronische migraine?
Stress vermijden is zelden realistisch. Belangrijker is je reactie op stress: ontspanningstechnieken, regelmaat in slapen en eten, en voldoende sociale steun verminderen migrainefrequentie meetbaar. Paradoxaal: de plotselinge stressval na een drukke periode ("weekend-migraine") is voor velen een echte trigger.
Conclusie
Chronische migraine is uitdagend, maar de laatste jaren zijn de behandelopties dramatisch verbeterd. CGRP-remmers, Botox en gerichte zenuwblokkades bieden hoop aan patiënten die eerder jarenlang vastliepen op klassieke medicatie.
Cruciaal is een systematische aanpak: uitsluiten van medicatie-overgebruikshoofdpijn, bouwsteen voor bouwsteen preventieve medicatie optimaliseren, parallel aandacht voor slaap, stress en leefstijl. Een goede pijnkliniek doet dit gestructureerd en bespreekt realistische verwachtingen.
Herkenbaar? Bespreek met je huisarts verwijzing naar een pijnkliniek of hoofdpijnspecialist. Vind een pijnkliniek bij jou in de buurt.
